Ceza yargılaması iki aşamadan oluşur. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılığı delilleri toplar ve dava açılıp açılmayacağına karar verir. Savcılık iddianame düzenler ve mahkeme bunu kabul ederse kovuşturma, yani yargılama aşaması başlar. Avukat, şüpheli veya sanık için müdafi, suçtan zarar gören için ise vekil olarak görev yapar.
Soruşturma aşaması ve şüphelinin hakları
İfade alınması veya sorgu sırasında şüpheliye şu haklar hatırlatılmalıdır:
- Yüklenen suçu öğrenme,
- Susma hakkı, yani isnat hakkında açıklama yapmama,
- Müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma,
- Gözaltına alınma halinde yakınlarına haber verilmesini isteme,
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme.
Gözaltındaki kişi müdafi ile kural olarak her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Kanunda sayılan bazı suçlarda bu hak kısa bir süre için kısıtlanabilir.
Zorunlu müdafilik
Şüpheli veya sanık çocuksa, kendini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsizse, müdafi istemese bile baro tarafından görevlendirilir. Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda da müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
Koruma tedbirleri
Soruşturma ve kovuşturma sürecinde gözaltı, tutuklama, adli kontrol (imza yükümlülüğü, yurt dışına çıkış yasağı gibi), arama ve el koyma gibi tedbirlere başvurulabilir. Sulh ceza hâkimliğinin bu kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. Tutuklu kişinin tahliyesi her aşamada talep edilebilir.
Kovuşturma ve karar
Yargılama sonunda mahkeme beraat, mahkûmiyet veya düşme gibi kararlar verebilir. Mahkûmiyet halinde, kanuni şartlar varsa şu seçenekler gündeme gelir:
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında, hüküm beş yıllık denetim süresi boyunca sonuç doğurmaz. Bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlenmezse dava düşer.
- Hapis cezasının ertelenmesi veya kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi.
Kararlara karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, ardından kanunda belirtilen hallerde Yargıtay'a temyiz yoluna başvurulabilir. Bu başvuruların süreleri kısadır ve kaçırılmaması gerekir.
Suçtan zarar görenler
Suç mağduru, şikâyette bulunarak soruşturma başlatabilir ve kovuşturma aşamasında davaya katılan sıfatıyla dahil olabilir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır. Bazı suçlarda dava açılmadan önce taraflar arasında uzlaştırma yoluna gidilir ve uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Sık sorulan sorular
Gözaltında avukatla görüşme hakkı var mı?
Evet. Gözaltındaki kişi müdafi ile kural olarak her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Kanunda sayılan bazı suçlarda bu hak sınırlı bir süre kısıtlanabilir.
Şikâyet için süre var mı?
Şikâyete bağlı suçlarda, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulmalıdır. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda savcılık re'sen soruşturma yapar ve dava zamanaşımı süreleri uygulanır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ne demektir?
Mahkûmiyet hükmünün beş yıllık denetim süresi boyunca hukuki sonuç doğurmamasıdır. Bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.
Uzlaştırma nedir?
Kanunda sayılan bazı suçlarda, şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya çalıştığı süreçtir. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebilir. Somut durumunuz için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
Son güncelleme: 25 Ekim 2026 · Erdeve Hukuk ve Arabuluculuk